Türkçe Arketip Fransızca archétype‘ten; diğer söz ile ilk örnek veya asıl numune.
Kelime anlamıyla kalıp, şablon, ilktip şeklinde ifade edilen arketipler gerçekte insan kültürünü oluşturan yapıtaşlarıdır. İnsanlar uzun dönemler boyunca karşılaştığı benzer olayları bir süre sonra belli davranış kalıplarına oturtmuş ve bu kalıpları kuşaklar boyunca aktarmaya başlamıştır.
Bunun sonucunda ise bireyin anne, baba, erkek, kadın gibi rolleri ve geçimini sağlamak, eş ve arkadaş bulmak, yolculuğa çıkmak vb. arketip denilen şablonlar ortaya çıkmıştır.
Sanatta
Sanatın çeşitli kollarında da kullanılan bir sözdür. Mimarlıkta “ileriki dönemlerde geliştiği bilinen bir mimarî ögenin henüz en yetkin biçimine ulaşmamış ilk örneği” anlamına gelir.
Felsefede
Psikolojide ilk defa Carl Gustav Jung tarafından kullanılmıştır. Arketip kavramını çözmesi onu Sigmund Freud’tan ayıran bir özelliktir.
- Felsefe sözlüklerinde genellikle özel örnekleme, sembolik anlatım gibi karşılıkları bulunur.
- Evrensel bilginin sembolik datalarıdır ve rüya tabirlerinde, eski mitlerde, edebiyatta sosyolojik temel yasalarin bağlı oldugu ana örneklemelerdir.
- Bazı düşünürlere göre, dini edebiyattaki Adem, Havva, cennetten kovulma, Habil-Kabil gibi konular arketiptir.
Örnek
Adem; soyut şeyleri algılayan, bilen insanın (Latince : Homo Sapiens) arketipidir.
„Adem’in çocukları” tüm insanlığı tanımlamak için kullanılan sembolik bir söz kalıbıdır.
Kaynakça
- Arketip ve Marka (27 Eylül 2013 tarihinde)
İnsanın bilinçdışının derinlerine dalması ve bu karanlık özelliklerle karşılaşması kolay değildir. Bu yüzden Jung, karanlık özelliklerini reddeden insanın, onları bastırdığını ve farkında olmadan sürekli olarak çevresine yansıttığını ifade etmektedir. Bu karanlık özelliklere gölge arketipi adını vermiştir.
The scheme of the archetype Quaternity (male case). Includes archetypes Persona, Shadow, Anima, Wise old man and Self. The latter combines the 4 previous ones on the basis of the mandala. The Quaternity correspondences with the symbols of God the Father, Baby God, Mother-goddess and Devil. The drawing is based on the books of Carl G. Jung “Aion”, “Answer to Job”, “Man and His Symbols”.
Jung’un Gölge Arketipi : Zihnin Karanlık Yüzü
Gölge Arketipi: Bir Bilinç Ötesi Hikayesi
Analitik psikolojinin kurucusu Carl Gustav Jung “İç sesinin gücünü bilinçli olarak benimseyen insan kişilik sahibi olur.” der.
Kişiliğin gelişmesi kolay değil elbet, hatta oldukça sancılı bir süreç. Kişilik gelişimi; 9 ay ana karnında karanlıkta beslenen bebeğin donarak ve ağlayarak yeni dünyaya doğması gibidir. İçimizden başka bir iç doğurma yolculuğumuzdur. Bilinçsiz bir süreden, bir sürü şeyden ayrılıp bilinçli bir ayrışmayla kendimizi dış gerçeklikte var etme şeklimizdir. Oldukça tek başınalık içerir.
İnsanın içinde bir sürü farklı yanı vardır fakat insan içindeki bu farklı yanlarla, içindeki ötekiyle bütünleşmenin bir yolunu bulduğunda bölünmez bir bütünlüğüne kavuşmanın kapısını aralamış olur. Uyumlu, biricik, özgün kendiliğine ulaşmanın önemli bir koşulunu tamamlamış olur.
Kendi gölgesinin seslerini duymaktan kaçınan insanlar, insanın kendi özünü yaşamasını çoğu zaman bencillik olarak görürler. Hatta tehlikeli bile bulurlar. Farklı olmak ve özüne ters düşse de başkaları tarafından kabul görmemek ortak bilincimizde ölümle eş değerdir; sürüden ayrılanı kurt kapar!
Halbuki insanın kendi özüne ulaşması ve özüyle bütünleşmesi onu bireyci ve bencil yapmaz. Aksine özüne ulaşmak, iradeyle ayakta tutulan disiplinin meyvesidir. İradeyi eyleme dönüştürecek kadar güçlü bir arzunun, sevginin ve seçimin bir sonucudur. Kendisine böylesine bir adanmışlıkla hizmet eden kişi bencillikten çok uzaktır.
Jung`un arketipleri içinde yer alan arketiptir. kişinin içindeki karanlık ve uzlaşmaz tarafları temsil eder. kişi, içinde sakladığı bu karanlıkla çoğu zaman çatışma halindedir. birçok yerde hayvan motifleriyle ifadeye dökülür.
Freud cok daha degismez
Jung …
gölge