Qazaq fák meg magyar fa-neveik

Cikk

A qazaq nyelv a kunnal rokon, így sok szavunk is áthallhatón (távoli) rokon …
Még a fa qazaq neve, az ағаш [ejt : agas] is az ács szavunkkal rímel és vélhetően rokon (is).
Nehéz azonban a fafajok nevei közt kihallani bármi hasonlatosságot. Oka lehet ennek a földrajzi távolság, amely fafajok elterj(edés)i határain is túlér, de talán őseink a fafajokról sem értekeztek annyit, mint másról… pl. árokról meg kútról … almáról meg másról …

Ímantau – fenyves meg a Tündér-tó parti bánnya (fürdő) 2018.8.12. (Sz.)

De vegyük hát sorra a legfontosabbakat !

Қайың – Nyír(fa)

Қайың (лат. Betula) — қайыңдар тұқымдасына жататын сымбатты ағаш, ұшар басы үкідей шоқтанып, биік бойлап өседі. Дегенмен аса кәрі қайыңның ауыр бұтақтары мәжнүн талдай төгіліп тұрады. Ашық жерлерде қайың кейде жеке-дара өседі, бірақ көп ретте олар орман болып тұрады. Жазғы жап-жасыл шөп пен жайнаған гүлдің ортасында тұрған ақ балтыр қайың тоғайы – ол бір ғажайып сурет!

Bibircses Nyír(fa) / Hänge-Birke
A: Zweig mit männlichen Blütenkätzchen, B: Zweig mit knospigen weiblichen Blütenkätzchen, 1 + 2: männliche Blüten, 3; Staubblatt (tief gespalten) 4; weibliches Blütenkätzchen mit bestäubungsbereiten Blüten. 5 + 6: weibliche Blütenstände mit jeweils 3 Blüten 7: Nussfrucht (mit häutigen Flügeln) 8: Tragblatt der Nussfrucht
Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz 1885, Gera, 

Қотыр қайың – Сүйелді қайың – Bibircses Nyír(fa)

Қотыр қайың немесе Сүйелді қайың (лат. Bétula péndula) – синонимы: Betula verrucosa – қайың тұқымдасына жататын ағаш.

A Bibircses Nyír(fa) elterje-terképe. Tangartól tangarig. Az Észal-Qazaq vidékeken is …
 Németül Hänge-Birke – Grün : Natürliche Verbreitung X Isolierte Populationen
Zöld : természetes elterje X szigetszerű jelenléte
Giovanni Caudullo, Welk, E., San-Miguel-Ayanz, J., 2017. Chorological maps for the main European woody species.
Data in Brief 12, 662-666. DOI: 10.1016/j.dib.2017.05.007

Терек – Nyár(fa)

Терек (лат. Populus) – талдар тұқымдасына жататын жапырақ тастайтын ағаштардың тегі.

Қазақстанның барлық аймағында кездеседі. Өзен жайылмасында, далалық жерлерде, тау етегінде, бұта арасында өсетін 15 түрі (ақ терек, көктерек, қара терек, бәйтерек, тораңғы, т.б.) бар. Бұтақ шоғыры пирамида пішіндес. Жапырағы жалпақ, сағақты келген, ромбыға не қандауырға ұқсайды. 

Көктерек (ағаш) – Rezgő nyár(fa)

Көктерек (лат. Populus tremula) – талдар тұқымдасына жататын терек түрі.

Rezgő nyár(fa) / Көктерек (ағаш) / Die Espe, Aspe oder Zitterpappel (Populus tremula)
Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz 1885, Gera, Deutschland

Қазақстанда белгілі жабайы 11 түрдің ішіндегі көпшілікке белгілі Самырсын орманында, аралас ормандарда, өзен жағалары мен сазды жерлерде бір сөзбен айтқанда, Республиканың барлық жазықтарында, Батыс Тянь- Шань және Шу- Іле тауларынан басқа тауларда өседі. Бұл биіктігі 25 метрге дейін жететін жылдам өсетін ағаш, діңі түзу, тегіс, қабығы жасылдау – сұр түсті Жапырағы дөңгелек, жиегі бір келкі емес, жұмыр тісті. 

Rezgő nyár(fa) / Көктерек (ағаш) / Die Espe, Aspe oder Zitterpappel (Populus tremula) elterje-terképe. Tangartól tangarig.
Az Észal-Qazaq vidékeken is … Zöld : természetes elterje X szigetszerű jelenléte
Giovanni Caudullo, Welk, E., San-Miguel-Ayanz, J., 2017. Chorological maps for the main European woody species.
Data in Brief 12, 662-666. DOI: 10.1016/j.dib.2017.05.007

Көктерек жарық сүйгіш өсімдіктердің қатарына жатады.Жылдам өсетінідігі үшін бағаланады. 

Емен – Tölgyfa

Емен (лат. Quercus) – шамшаттар тұқымдасына жататын, жапырақ тастайтын не мәңгі жасыл ағаштар.

Емен туралы тақпақ

Ерекше берік болады,
Еменнен болса босағаң.
Еуропада бар емен –
Бір мың жылдай жасаған.

Шаған (ағаш) – Kőris – ejt : Sagan agas

Шаған (лат. Fraxinus) зәйтүндер тұқымдасына жататын, жапырағы түсетін ағаш.

A kőris (Fraxinus) az ajakosvirágúak (Lamiales) rendjébe, az olajfafélék (Oleaceae) családjába tartozó növény-nemzetség mintegy 70 fajjal. A kőris közepesen nagyra növő fa, amelynek különböző fajai túlnyomórészt lombhullatóak, ám néhány faja a szubtrópusi éghajlati övezetben honosan örökzöld növénynek számít. A kőris széles körben elterjedt növénynemzetség Európa, Ázsia és Észak-Amerika nagy részén.

Egymással szemben álló levelei és szárnyas magvai vannak. A Fraxinus nemzetségbe tartozó legtöbb kőris kétlaki növény, amelyeknél külön porzó és külön termő egyedek vannak. A kőrisfák komoly problémát okozhatnak jelentős mennyiségű termésük miatt a városi környezetben.

Gewöhnliche Esche (Fraxinus excelsior)
Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz 1885, Gera, Deutschland

Az Üggdraszill, a germán Világkőris is ilyen fa (volt) …

Szárazságtűrő, melegkedvelő fa, így Qazaqföldön is elél, ha szórványosan is… a Hürkán-tenger (északi) partján …

Az Európai kőris (Fraxinus excelsior) (European ash) elterje-terképe.    
Giovanni Caudullo, Welk, E., San-Miguel-Ayanz, J., 2017. Chorological maps for the main European woody species. Data in Brief 12, 662-666. DOI: 10.1016/j.dib.2017.05.007

     Continuous native range
✖ Isolated native population
▲ Introduced and naturalized (synanthropic)

Forrásaim :

Ossza meg:

One comment

  1. Visszajelzés: A Qazaq Nyelv - Nyelvész

Comments are closed.